Registreren
We sturen je per e-mail een wachtwoord toe. Soms komt deze e-mail in je spambox terecht.

Waarom plegen moslims terroristische aanslagen? Het antwoord op deze vraag is volgens veel mensen heel simpel: het komt door het salafisme. De salafisten in Nederland beweren dat zij juist tegen terrorisme zijn. Wie heeft gelijk? Om dat te achterhalen heeft Sangar Paykhar deze kwestie voorgelegd aan een bekende Nederlandse islamitische prediker, Abdul-Jabbar van de Ven.

In de nasleep van de aanslag in Barcelona wordt de druk op salafisten verder opgevoerd in Nederland. Terwijl politici en opiniemakers in de media oproepen om salafisme te verbieden, worden salafistische imams in verband gebracht met radicalisering. Als gevolg is er zelfs een gebiedsverbod opgelegd aan imam Fawaz Jneid in Den Haag.

Er wordt al geruime tijd beweerd dat salafisme als stroming groeperingen zoals Al-Qaida en ‘De Islamitische Staat’ op de wereld  heeft gebracht. Iets waar veel aanhangers van het salafisme in Nederland zich niet in kunnen vinden. Zij beschouwen zichzelf juist als vredelievend en zij zeggen dat zij extremisme onder moslims bestrijden.

De Brabantse prediker Abdul-Jabbar van de Ven kent salafisme als beweging van dichtbij. Hij heeft in verleden een studie gevolgd aan één van de meest vooraanstaande salafistische universiteiten van de wereld in de Saoedische stad Medina. Als prediker is hij in Nederland bekend met diverse stromingen en groepen onder salafisten. We hebben daarom een aantal vragen aan hem voorgelegd.

Het Westen moet inzien dat de reden achter de recente aanslagen wellicht een hele andere voedingsbodem heeft, Abu Ghraib en Guantanamo Bay zijn daar slechts twee voorbeelden van.

Na de aanslag in Barcelona werd in de media gezegd dat de daders mogelijk beïnvloed zijn door de imam. Tegelijkertijd kreeg een salafistische imam in Nederland een gebiedsverbod om te voorkomen dat jongeren radicaliseren. Salafisme, en met name salafistische predikers en instellingen worden steeds vaker in verband gebracht met terrorisme en extremisme. Zie jij dat verband ook?

De aanslagen die we de laatste 20 jaar zien, zijn niet zozeer een kind van het salafisme. Salafisme bestond ook al in de jaren ’80 en ’70, maar vertel mij hoeveel aanslagen er toen plaatsvonden in Europa? Ja, aanslagen van de IRA en de ETA en de RAF, maar niet van moslims. Salafistische imams als Sheikh Al-Albaanie en ‘Abdoel-‘Aziez bin Baaz schreven ook toen al boeken en gaven ook toen al lezingen overal in de moslimwereld, en salafistische universiteiten als die in Medina of Riyadh leverden ook toen al duizenden studenten af. Waarom leidde dat niet tot aanslagen in Parijs of Londen?

Het Westen moet inzien dat de reden achter de recente aanslagen wellicht een hele andere voedingsbodem heeft, Abu Ghraib en Guantanamo Bay zijn daar slechts twee voorbeelden van. Het Westen beweert dat de salafisten deze aanslagen plegen omdat ze “tegen de westerse manier van leven zijn”. Maar wie de videoboodschappen en verklaringen bestudeert van groeperingen als Al-Qaida, ziet dat zij alleen spreken over de oorlog in Afghanistan en Irak, en de onvoorwaardelijke steun van het Westen aan de zionistische bezettingsmacht in Palestina en aan de onderdrukkende regimes in de Arabische wereld. Niet over bier en bikini’s. Het Westen zou zich af moeten vragen waarom er geen aanslagen plaatsvinden in Paramaribo, Johannesburg of Tokyo, terwijl ook die plaatsen vol zitten met bierdrinkende heidenen. Ik zal het je zeggen: omdat die landen niet hun lange, neo-koloniale neuzen steken in wespennesten.

En dan nog iets; het is een fout om gewapend Islamitisch verzet te associëren met salafisme alleen. Neem bijvoorbeeld de Taliban; zij zijn vrij conservatieve aanhangers van de Hanafieten, die overwegend de Matoeriedie-geloofsleer aanhangen. Die kun je dus niet bepaald als salafisten typeren. Toch leveren zij gewapend verzet. Hetzelfde geldt voor Hamas in Palestina, of voor de vele strijdgroepen die in de jaren ’90 in Kashmir vochten. Ik geloof niet zo in imams die jongeren brainwashen als stuurloze, domme, naïeve schaapjes, zeker niet in deze tijd waarin veel jongeren kritisch doorvragen en zelf informatie opzoeken. Jongeren raken eerder geradicaliseerd door het zien van beelden uit brandhaarden als Syrië, Irak of Palestina, of door foto’s van Abu Ghraib en Guantanamo Bay. Veel jongeren die recentelijk aanslagen hebben gepleegd in Europa waren juist jongeren die nauwelijks tot nooit in de moskeeën waren te vinden, laat staan dat ze jarenlang serieus hebben gestudeerd in salafistische centra.

Het zijn veelal emotionele jongeren die weinig kennis hebben over de islam.

Zowel de islamitische staat als al-Qaida maken gebruik van salafistische boeken, verwijzen naar salafistische geleerden en daarom worden zij gekenmerkt als salafi jihadi’s. Toch menen veel salafisten dat de associatie van hun ideologie met jihadisme of terreurgroeperingen onterecht is. Hoe verklaar je dat?

Omdat “het salafisme” niet bestaat. Het hangt er dus helemaal van af aan wie van hen je het vraagt. “Het” salafisme is een beweging die uiteen is gevallen in allerlei splintergroeperingen, ieder met hun eigen interpretaties en modus operandi. Dit is iets dat voorkomt in alle bewegingen en religiën. Leger des Heils en de Ku Klux Klan beweren beiden Protestants te zijn, en de IRA en Moeder Theresa beweerden beiden Katholiek te zijn. Zo heb je ook in het salafisme stromingen van links tot rechts, van zeer vreedzaam tot zeer gewelddadig. Het hangt er dus sterk van af aan wie van hen je het vraagt.

Zijn aanslagen de schuld van het salafisme? Dan zou je ook moeten stellen dat de aanslagen van de IRA de schuld waren van het Katholicisme, en de aanslagen van de KKK de schuld zijn van het Protestantisme. Zelfs vele Soefie-tarieqah’s, die door het Westen toch vaak als de vredelievende tegenhangers worden gezien van het salafisme, zijn een voedingsbodem en inspiratie geweest voor veel verzetsbewegingen in de vorige eeuw. Neem Emir ‘Abdoel-Qaadir, die in Algerije het verzet leidde tegen de Fransen. Hij was een traditionele Maalikie, die groot was gebracht in de Soefie-tarieqah van de Qaadiriyyah. Hij had absoluut niets met salafisme te maken. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor ‘Oemar Al-Moekhtaar, die in Libië de strijd aanvoerde tegen de Italianen; hij was een Maalikie die behoorde tot de Sanoesie-tarieqah, en ook dat heeft absoluut niets te maken heeft met salafisme. Hoe verklaren we hun geweld dan?

Nee, sterker nog; er zijn erg veel salafistische geleerden die zich al lange tijd openlijk ondubbelzinnig uitspreken tegen terreur. Ik zou eerder durven stellen dat groepen als IS juist met elkaar gemeen hebben dat de salafistische geleerden bij hen in geen velden of wegen te bekennen zijn. Ik heb hen regelmatig gevraagd wie nou hun geleerden zijn, maar dat blijft erg onduidelijk. Het zijn veelal emotionele jongeren die weinig kennis hebben over de islam. De jongen die onlangs met een vrachtwagen in Barcelona over burgers heen reed, was bijvoorbeeld een jongen van 18, zijn handlanger 22. Vertel mij; kunnen zulke jonge jongens bijvoorbeeld 10 jaar lang diepe studies hebben gevolgd bij salafstische geleerden, of denk je niet eerder dat zij tot hun daden zijn gekomen na het zien van wat video’s op internet?

Dit soort figuren doen me denken aan de Joodsche Raad die de Duitsers in Nederland hadden opgezet.

Toenemende kritiek op salafisme en associatie leggen met terrorisme komt niet alleen van westerse overheden maar ook van bepaalde islamitische groeperingen en organisaties. Daarnaast zijn er ook bekende figuren binnen de moslimgemeenschap in Nederland die salafisme willen laten verbieden. Ook zij zien iets in het salafisme waardoor zij tot de conclusie zijn gekomen dat het wellicht iets te maken heeft met terrorisme. Hebben zij ook ongelijk?

Velen van hen hebben een hekel aan salafisten omdat zij op theologisch of ideologisch vlak elkaars tegenpolen zijn, niet omdat zij oprecht menen dat alle salafisten gevaarlijk zijn voor Nederland. Deze opportunisten ruiken een politieke manier om hun tegenstanders monddood en vleugellam te maken via de Nederlandse overheid. Anderen van hen zijn gewoonweg onwetend, en praten als papegaaien hun meesters na voor een paar centen en een schouderklopje.

Ik zag bijvoorbeeld eens een lezing van Halim El Madkouri, zogenaamd een expert op het gebied van salafisme. Hij maakte de ene aantoonbare fout na de andere. Ik vraag me dan af: ”Waar halen deze mensen hun titels vandaan?” Het is een oud spel; verdeel en heers. Alleen hebben veel van deze mensen niet in de gaten dat ze misbruikt worden, en later zelf aan de beurt zijn. Dit soort figuren doen me denken aan de Joodsche Raad die de Duitsers in Nederland hadden opgezet.

Er zijn ook veel salafisten die zich openlijk tegen al Qaeda en ISIS uitspreken en hun ideologie en praktijken veroordelen. Toch worden zij niet vertrouwd en altijd als verdacht gezien. Waar zou dat aan kunnen liggen?

Daarvoor zijn vele redenen. Allereerst hebben de Salafisten zelf weinig moeite gedaan de laatste decennia om transparant naar buiten te treden. Ze bleven liever in hun besloten clubjes grijsgedraaide discussies herkauwen. Zelfs als ze niets met geweld hebben, zijn ze altijd bewust uit de schijnwerpers gebleven, en daardoor scheren veel mensen, inclusief sommige beleidsmakers en journalisten, hen over één kam met andere salafisten die wel gewelddadig zijn. Natuurlijk zijn er raakvlakken, en daarom is het voor een buitenstaander ook vrij ondoorzichtig. Het is voor buitenstaanders moeilijk te bepalen waar die raakvlakken juist ophouden. Daarnaast geldt sowieso dat je pas door de Nederlandse overheid vertrouwd wordt wanneer je compleet bent geassimileerd. Tot die tijd ben je verdacht, ook al doe je nooit een vlieg kwaad.

Salafisten die zich actief inzetten voor het behoud van de plaatselijke bibliotheek? Ik ken ze niet. Dat toont wat aan.

Jij hebt zelf eerder gezegd dat je geen salafist bent. Zie jij zelf salafisme als iets slechts?

De vraag is:Wat is salafisme, en wie is de echte salafist? Kijk, de Salaf (de vrome voorgangers) waren de Profeet (vrede en zegeningen zij met hem) en zijn Metgezellen (moge Allah tevreden zijn met hen), en de generatie grote geleerden na hen. Natuurlijk proberen we hen te volgen wanneer het aankomt op geloofsleer of het in de praktijk brengen van de daden van aanbidding. In die zin zou iedere moslim dus een salafist moeten zijn; een volger van de salaf.

Mijn probleem is echter dat ik een enorme kloof zie tussen de salaf en de personen die zichzelf vandaag de dag als salafist omschrijven. Bij veel van de hedendaagse salafisten komt het vaak niet verder dan wat populistische slogans. Wat ik mis zijn concrete oplossingen en activisme, en een gebrek aan intellectuele finesse en spiritualiteit. Noem mij bijvoorbeeld eens een salafistisch centrum in Nederland dat actief betrokken is bij het voeden van de daklozen in hun stad of het helpen van de lokale voedselbank. Ik ken ze niet. salafisten die op de barricades staan tegen de macht van de grote bankiers of de Amerikaanse oorlog in Irak? Ik ken ze ook niet. Dat terwijl rente toch een van de grootste zonden is en er honderdduizenden moslims zijn vermoord in deze Amerikaanse oorlogen. Salafisten die zich actief inzetten voor het behoud van de plaatselijke bibliotheek? Ik ken ze niet. Dat toont wat aan.

En wanneer dan enkele moslims, zoals ikzelf, wel actie ondernemen, bijvoorbeeld tegen islamofobie in de samenleving of de bezetting van Palestina, dan krijg je steevast van deze figuren te horen: ”Zij werken samen met mensen van bid’ah!” of “Zij lopen hand in hand met hizbies!” Wanneer je moslims oproept een petitie te ondertekenen tegen iets dat eenieder van ons aangaat, zijn dit soort figuren de eersten die dat plan torpederen. Wanneer je een school probeert op te zetten, huilen ze dat je samenwerkt met mensen die geen salafisten zijn. Verder dan dat soort uitspraken komen ze vaak niet. Langs de kantlijn staan te schreeuwen, maar nooit een vinger uitsteken omdat je te druk bezig bent met gewichtige discussies in je exclusieve clubje.

De Profeet (verde en zegeningen zij met hem) werkte zelfs samen met niet-moslims wanneer het ging om het goede. Denk bijvoorbeeld aan de Hilf Al-Foedoel in Mekka. Wat ik ook verstikkend vind is dat men bijna nergens boven een bepaald intellectueel niveau lijkt uit te komen. Zodra je daar wel bovenuit komt, dan wordt je vreemd aangekeken. Dan gaat het te diep. Sommige mensen vinden het heel eng wanneer je het deurtje van hun kooi op een kier zet of wanneer je kritische vragen stelt.

Mijn probleem is dus absoluut niet met de Salaf, noch met de geleerden uit het verleden die hun pad volgden, maar met diegenen die vandaag de dag beweren hun ware volgelingen te zijn. De enorme discrepantie tussen de theorie en de hedendaagse praktijk. Het verwerpen van bid’ah is bijvoorbeeld een schitterend concept. Maar als je daarbij zover doorslaat dat je zelf ook in bid’ah vervalt, of zaken afkeurt als bid’ah die door vele geleerden eeuwenlang zijn gepraktiseerd, dan houdt het voor mij op. Veel salafisten hebben het bijvoorbeeld constant over de Khawaaridj, maar vervallen vervolgens zelf in de gedragspatronen van Khawaaridj tegenover hun mede-Moslims, zonder dat ze het zelf beseffen.

De salaf predikten en praktiseerden ook zaken als broederschap, geduld, barmhartigheid, tolerantie en vriendelijkheid. Zij waren gevoelige en intelligente mensen, die het beste wensten voor eenieder. Mensen die actief zorg droegen voor de samenleving waarin ze leefden. Bovendien, zij waren erg spiritueel en tolerant tegenover andere meningen, zolang die meningen onderbouwd konden worden door Qoer’aan en Soennah. De Profeten Soelaymaan en Daawoed verschilden soms van mening, evenals Aboe Bakr en ‘Oemar. Maar wie met de hedendaagse salafisten van mening verschilt, wordt vaak direct verketterd. Zo bekritiseerde ik bijvoorbeeld eens het gedrag van een groep van hen, waarna ik van hen te horen kreeg dat ik een kaafir was. Ik vroeg hen hoe ze tot die conclusie kwamen, alleen omdat ik hen had bekritiseerd. Zij vertelden mij dat wat zij deden, de ware Islam was. En aangezien ik hen bekritiseerd had, had ik volgens hen de ware Islam bekritiseerd, en was ik dus een kaafir.

Dat exclusiviteits–denken en jezelf constant op de borst kloppen gaat juist lijnrecht in tegen de Islam. In zo’n bekrompen beweging voel ik me niet thuis. Ik volg dus wel de salaf, maar voel me absoluut niet gerepresenteerd door degenen die zichzelf vandaag de dag Salafist noemen. Bovendien voegt de titel “Salafi” voor mij niets toe aan de schitterende naam die Allah mij heeft gegeven: Moslim.

De Islam is bedoeld als boodschap voor de hele mensheid, maar hoe breng je die boodschap over wanneer je nooit oprecht je hand uitsteekt naar de andere zijde?

Salafisten hebben in Nederland een hele slechte reputatie en het is ze in afgelopen decennia niet gelukt om iets te doen aan hun reputatie en hun relatie met de rest van de samenleving. Daardoor zitten zij in een soort verdomhoekje en kunnen zich moeilijk verweren tegen aanvallen vanuit de media, de politiek en andere islamitische groeperingen. Hoe komt dat het zo is? Ligt het niet aan de salafisten zelf?

Salafisten moeten naar buiten komen en kennis maken met hun buren, ook als er onder die buren mensen zijn met een andere mening of een andere levenswijze. Dat is de realiteit waarin we wonen en waarmee we moeten leren leven, binnen de grenzen van de Islam. De Islam is bedoeld als boodschap voor de hele mensheid, maar hoe breng je die boodschap over wanneer je nooit oprecht je hand uitsteekt naar de andere zijde? Salafisten moeten zich meer gaan bekommeren om zaken die er werkelijk toe doen. De juiste lengte van je broekspijp of je baard zijn weliswaar geldige discussies binnen de fiqh, maar zijn op zich op te lossen in een gesprek van tien minuten. Daarentegen zie je dit soort figuren al jarenlang dezelfde soort fantasieloze discussies herkauwen, waarin zij al hun tijd en energie hebben gestoken. Haarsplijterij. Maar de bezetting van Palestina of de islamofobie in de Nederlandse samenleving kunnen nog wel even wachten.

Leven als de Salaf wil niet zeggen dat je hoeft te leven als een Arabier van 1300 jaar geleden.

Salafisten willen hun leven volledig laten vormgeven door de wijze hoe doe eerste drie generaties moslims hebben geleefd. Zo’n levenswijze is in Nederland steeds moeilijker aan het worden. Daarom denken veel salafisten om Nederland te verlaten. Denk jij dat er elders wel betere alternatieven zijn of is weggaan onverstandig? 

Er is in ieder land wel wat. Ik heb lang gezocht naar het perfecte land om naar te verhuizen, maar ben tot de conclusie gekomen dat het perfecte land niet bestaat. Het is in Nederland inderdaad erg moeilijk om een volledig islamitisch leven te lijden. Ikzelf woon in een grote stad in Engeland, waar het wat dat betreft al een stuk makkelijker is. Maar aan de andere kant; leven als de Salaf wil niet zeggen dat je hoeft te leven als een Arabier van 1300 jaar geleden. Natuurlijk; er zijn zaken die blijven, zoals je islamitische normen en waarden, je dagelijkse gebeden of de voedingsvoorschriften, maar buiten dat geeft de islam ons erg veel ruimte en flexibiliteit om ons aan te passen aan de tijd en plaats waarin we wonen. Dit zie je ook terug in de verschillende fatwa’s die geleerden hebben gegeven in hun verschillende tijden en plaatsen. Natuurlijk is er een vast omlijnd kader waarbinnen je dient te blijven, maar een wijze geleerde kijkt daarna ook naar de politieke realiteit en de plaats waarin hij leeft.

Een puur islamitisch leven leiden is wat mij betreft ook onmogelijk in Istanboel, Rabat of Caïro. Ik denk wel oprecht dat Nederlandse moslims zich af moeten gaan vragen of Nederland wel het land is waar ze hun kinderen in groot willen brengen. Neem bijvoorbeeld de compleet doorgeslagen homo-cultuur die kinderen al op school wordt bijgebracht, of de onophoudelijke Moslim-persterijen vanuit Den Haag… Een volwassene die sterk in zijn schoenen staat kan daar wellicht nog wel mee omgaan, maar je zou je af moeten vragen of je dat je kinderen aan wil doen.

Ik zei zojuist dat het perfecte land niet bestaat, maar er zijn denk ik wel landen die beter zijn dan Nederland op dat gebied. Iedereen moet hierin een eigen afweging maken; in Nederland blijven om Nederland een stukje beter te maken, of proberen elders een beter leven op te bouwen. Dat blijf ik een moeilijke keuze vinden. Maar tot die tijd dienen moslims, en dus ook salafisten, zich op te stellen als volwaardige burgers van Nederland, het beste wensend voor haar inwoners, zonder bedrog of verraad. Een volwaardig burger hoeft wat mij betreft niet een geassimileerd burger te zijn; dat is iets dat nogal eens door elkaar wordt gehaald. Nederland moet leren accepteren dat er burgers zijn die anders zijn dan Henk en Ingrid, maar toch proberen volwaardige burgers van dit land te zijn. Nederland heeft hierin twee opties; ofwel de moslims constant de grond inboren, vernederen en met opgeheven vingertje de les lezen, ofwel ons accepteren zoals we zijn, zolang wij deelnemen aan de samenleving, de wet niet overtreden en geen vlieg kwaad doen. Zonder dat politiek Den Haag het beseft, lijken ze soms meer op het Noord-Koreaanse regime dan ze denken; denk zoals wij, kleed je zoals wij, spreek zoals wij, of sodemieter op.